VINH XUAN NGO GIA HOANG PHAP

Trang chủ

Sự khởi đầu của Vĩnh Xuân (Hồng Kông) đương đại

Tác giả: Hawkins Cheung (kể lại những ngày luyện võ với quyền sư Diệp Vấn và Lý Tiểu Long)
Dịch giả: Địa chỉ email này đang được bảo vệ khỏi chương trình thư rác, bạn cần bật Javascript để xem nó
Nguồn: www.wingchunkuen.com

Nhiều thông tin về cuộc đời quyền sư Diệp Vấn xoay quanh những giai thoại về ông. Nhưng nếu tiếp cận cách thức ông dạy Vĩnh Xuân chúng ta sẽ có một cái nhìn sâu hơn về vị sư phụ nổi tiếng này và qua đó có thể trả lời rất nhiều câu hỏi của các đệ tử về Diệp Vấn.

Những ngày đầu của Diệp Vấn

Trung hoa đầu thế kỉ 19 là một đế chế đang trên đà tan vỡ. Thế lực của thực dân phương tây đã chia cắt quyền lực của triều đình. Diệp Vấn sinh năm 1895 tại Phật sơn. Lúc ông 5 tuổi thì nổ ra cuộc khởi nghĩa Boxer và lúc 16 tuổi thì nhà Thanh sụp đổ và xuất hiện nước cộng hòa Trung hoa do Tôn Dật Tiên lãnh đạo. Ông sống trong một gia đình giàu có, được học hành đầy đủ và che chở khỏi các biến động của đất nước. Lúc 14 tuổi Diệp Vấn bắt đầu luyện Vĩnh Xuân với vị sư phụ đầu tiên, Trần Hoa Thuận. Khoảng sau đó 1 năm Trần sư phụ mất và ông tiếp tục học võ dưới sự truyền dạy của đại sư huynh Ngô Trọng Tố.

Sau đó ông sang Hồng Công học trung học, lúc đó là thuộc địa của Anh quốc. Diệp Vấn tiếp tục học Vĩnh Xuân từ Lương Bích. Sau khi tốt nghiệp ông quay lại đại lục và làm việc cho gia đình. Thời gian này ông không dạy võ.

Sống qua thời nội chiến thập niên 1920, sự lâm lược của Nhật bản ở Mãn Châu rồi biến động của thế chiến thứ 2. Năm 1949, lúc 55 tuổi ông phải trốn qua Hồng Công cùng gia đình.

Diệp Vấn phải chuyển sang dạy võ để sinh nhai. Ông có vài lớp võ. Lớp đầu tiên mở tại hiệp hội nhân viên các nhà hàng tại Cửu long một thời gian ngắn, sau đó chuyển đến phố Li Dai (1953-1954) rồi sau đó là khu tái định cư (1955). Diện tích lớp học chỉ cỡ 90-100m2, gấp đôi diện tích ở của nhà ông. Trên thực tế đó chỉ cỡ một phòng học trong một ngôi trường. Lớp học mở không chính thức lúc 2-4 và 4-6 giờ chiều. Ai đóng tiền là được học, docác học trò lớn tuổi truyền dạy, nhưng phần lớn thời gian bạn phải tự luyện với một số bạn bè khác. Bởi vì có quá nhiều người qua lại lúc đó nên không thể biết hết mọi người luyện tập ở đó. Bruce Lee và tôi cũng không biết rằng mình học của Diệp Vấn cho đến khi Bruce Lee chuyển đến lớp tôi tại trường trung học Xavier, do cùng học Diệp Vấn nên chúng tôi thường luyện tập cùng nhau.

Tại những lớp công cộng này Diệp Vấn ít khi quan tâm. Phần lớn thời gian ông chỉ ngắm đường phố trong khi các học trò lớn đảm nhiệm việc giảng dạy. Nhưng ông chắc chắn biết mọi việc diễn ra thế nào dù chẳng quan tâm đến tiến độ của nhóm tập công cộng.

Học trò của lão sư

Trước khi tiếp tục câu chuyện tôi muốn nói về 3 nhóm đệ tử chính của ông. Nhóm thứ nhất gồm những người đã luyện tập một môn võ khác như Leung Sheung, Lok Yiu và Tsui Sheung Tin. Họ lớn tuổi hơn chúng tôi và theo cách luyện tập cổ truyền bài bản hơn. Nhóm thứ hai gồm những thiếu niên như tôi, Bruce Lee và những người khác. Chúng tôi muốn học cách chiến đấu. Là những đấu sĩ và phần nào qua các trận đấu trên đường phố của chúng tôi Vĩnh Xuân được biết tới như một phương pháp chiến đấu hiệu quả. Tôi muốn phân biệt rõ điểm này vì có những võ sư khác coi thường chúng tôi, cho là chúng tôi chỉ có cãi lộn chứ không có thực học. Chúng tôi chẳng cần phản bác lại, chỉ quan tâm đến các đòn thế hiệu quả để chiến đấu. Giống như các thiếu niên khác, chúng tôi muốn chứng tỏ võ công và sự dũng cảm.

Nhóm thứ ba là các nhóm học tư. Phần lớn bọn họ là các công chức và với họ Vĩnh Xuân là một sở thích. Trong số này có những người đạt được trình độ cao về chiến đấu.

Chúng ta nên nhớ rằng Diệp Vấn bắt đầu dạy Vĩnh Xuân khi tuổi đã 56. Quãng 1954-1955 ông đã 60 và năm 1965 là 70. Rõ ràng khi lớn tuổi ông phải thay đổi cách thức truyền dạy của mình vì kinh nghiệm cũng như những hạn chế về thể chất. Và mỗi một học trò thì đều khác nhau. Tôi cao hơn 1,5m nặng cỡ 48kg. Bruce nặng hơn 20kg còn William Cheung còn to hơn nữa. Đòi hỏi của chúng tôi cũng khác nhau.

Buổi luyện tập của chúng tôi như thế này, hàng ngày sau giờ học chúng tôi lên sân thượng của khách sạn Rose để luyện niêm thủ vài giờ, bên cạnh khách sạn là một phòng thể hình nơi Bruce bắt đầu luyện tập thể hình và vài buổi một tuần anh tập ở đó sau giờ tập trên sân thượng.

Tuy nhiên 3,4 buổi một tuần chúng tôi đến tập ở chỗ sư phụ sau giờ tập trên sân thượng. Tại đó chúng tôi có thể tập với rất nhiều người cả già lẫn trẻ với những cách thế riêng biệt của mỗi người.

Trong thời gian này tôi chưa bao giờ thấy sư phụ luyện niêm thủ với ai cả. Ông còn bận ngắm đường phố hay kể chuyện hài hước. Phải mất một thời gian tôi mới biết sau khi hỏi Bruce và biết rằng sau 6 giờ tối Diệp Vấn có các giờ dạy tư. Vấn đề ở đây là học phí và đối với đám học trò như chúng tôi số học phí này có thể xem như cả một gia tài. Tuy nhiên tôi, Bruce và vài anh em khác chung tiền với nhau để học tư.

Những nhóm tập tư này thường ít người và bao gồm sinh viên, luật sư, cảnh sát, thương nhân. Thường thì có một hai đại đệ tử đi cùng ông để đảm nhận việc truyền thụ kỹ thuật. Diệp Vấn quan sát và giảng giải. Nhưng không bao giờ vào tay với bất cứ ai. Thỉnh thoảnh ông biểu diễn một vài động tác thị phạm hay chế nhạo khi một học viên làm sai bằng cách phóng đại kĩ thuật của anh ta. Điều đó vừa giúp ích cho người tập vừa gây cười. Tôi muốn nói ở đây là Diệp Vấn không phải như các “sư phụ” (đạo mạo) trên phim ảnh. Ông là một người bạn, một người thày – rất hài hước. Chúng tôi coi ông như một người bạn. Nhưng điều đó không có nghĩa là ông không nghiêm túc, khi chúng tôi gặp vấn đề hay thua một trận đấu ông trở nên rất nghiêm trọng.

Phương pháp truyền dạy

Tôi đi cùng ông đến rất nhiều nhóm tập tư, với tư cách trợ giảng và bạn đồng hành. Mỗi một nhóm được truyền dạy một cách khác nhau. Với thương gia hay công chức coi Vĩnh Xuân như sở thích hay thể thao, ông chú trọng vào quyền lý hay niêm thủ. Với nhóm chúng tôi thích chiến đấu ông dạy bộ pháp, nhập nội và đòn phối hợp.

Ngoài ra ông còn điều chỉnh phương pháp dạy đối với từng đệ tử, dựa vào cá tính, tố chất, mong muốn của cá nhân đó. Tỉ dụ như nếu có người không thể thực hiện được động tác xoay chân, ông dạy cho họ cách bước sang ngang rồi xoay, tuy làm chậm lại một nhịp nhưng cho phép người tập thực hiện được kĩ thuật.

Điều này có cả lợi và hại cho người tập. Khi bước sang ngang thì sẽ kéo dài thời gian và phần thân sẽ chuyển ra xa hơn, tuy nhiên nếu người tập cảm thấy thoải mái và tự nhiên thì cũng không sao khi anh ta thực hiện được kĩ thuật. Điều đó có nghĩa là mỗi một người học một cách khác nhau vì khả năng cũng khác nhau. Sau đó mỗi người chuyên luyện những kĩ thuật phù hợp với mình, biến nó thành của riêng mình. Dù kĩ thuật mỗi người đều khác nhau nhưng tất cả đều đúng.

Để minh họa tốt hơn điểm này, ta hãy xem kĩ thuật Lạp thủ. Lạp thủ biến đổi tùy vào khuôn hình của người thực hiện cũng như tính năng công thủ của kĩ thuật anh ta muốn sử dụng trong các tình huống khác nhau. Khuôn hình của đối thủ sẽ quyết định cách áp dụng của kĩ thuật. Sự lựa chọn là của bạn.

Khi tôi quay lại Hồng Công sau khi học đại học tại Úc, tôi có thụ giáo riêng với Diệp Vấn. Lúc đó ông đã 70 và chỉ còn dạy những học trò cũ. Khi trước tôi học với ông với tư cách một thiếu niên và bây giờ là một người đã trưởng thành. Chúng tôi có những điểm tương đồng và thể chất cũng như tính cách. Giai đoạn này việc luyện tập xoay quanh quyền lý và các kỹ thuật khống chế.

Để tóm tắt lại hệ thống lý thuyết mà Diệp sư phụ truyền cho tôi, điểm cốt tủy của Vĩnh Xuân là sự phối hợp tâm thân để sử lý tức thời tình huống trước mắt. Trong đó bao gồm việc “đọc” được được ý đồ của đối phương hay dẫn dắt họ theo hướng của mình. Đây là mức khống chế của Vĩnh Xuân quyền, nó đòi hỏi rất nhiều kinh nghiệm. Đây là điều mà Diệp Vấn thực hiện được vào cuối đời ông.

Có rất nhiều chuyện kể, tin đồn và giai thoại về mối quan hệ giữa Diệp Vấn và Lý Tiểu Long. Tôi không định nói cái nào đúng hay sai ở đây. Nhưng có ba câu chuyện sau, nó cho thấy tính cách của Diệp Vấn, của Lý Tiểu Long và quan hệ giữa vị lão sư phụ và người học trò sáng giá.

Một đệ tử tên Châu

Lúc còn học trung học, Diệp Vấn có một đệ tử tên là Châu, con một chủ nhà hàng. Bruce và Châu không ưa nhau, họ chỉ quan tâm ai sẽ thắng ai trong một trận đấu. Châu đến gặp Diệp Vấn và hỏi xem anh ta có thể đánh bại Bruce được không, Diệp Vấn liền chỉ cho anh ta một kỹ thuật. Bruce cũng đến hỏi ông một câu tương tự, và ông cũng dạy anh một kỹ thuật khác và bảo là bây giờ anh có thể đánh bại Châu. Điều buồn cười là cả hai đều nghĩ rằng mình có thể đánh bại đối thủ và không cần phải chứng minh vì sư phụ đã nói như thế. Khi Diệp Vấn kể cho tôi chuyện này, ông cười và nói “Tôi không thể làm khác được, họ đều là môn sinh và đều tin tưởng tôi, đều ham học Vĩnh Xuân, tôi phải làm cho cả hai vừa lòng để giữ hòa khí giữa hai người”.

Một trận đấu của Bruce

Khi nhóm tập của chúng tôi trưởng thành, chúng tôi khiêu chiếu với nhiều môn khác. Điều đó giúp chúng tôi thu thập kinh nghiệm chiến đấu. Môn sinh của Thái Lý Phật trở thành đối thủ chính của chúng tôi vie lối đánh trường đòn so với đoản đòn của Vĩnh Xuân. Vào giữa thập niên 50 Vĩnh Xuân rất nổi qua các trận đấu của chúng tôi. Luật của các trận đấu này rất đơn giản, hai bên thay nhau tấn công trong 2 hiệp đấu.

Trận đấu của Bruce Lee diễn ra trên sân thượng của khu Cửu Long, trước một đấu thủ tập Thái Lý Phật. Đó là trận đấu thứ hai trong buổi chiều hôm đó. Đối thủ được tấn công trước rất dữ dội, Bruce cố gắng khống chế nhưng vẫy bị dính vài đòn. Sau hiệp một Bruce đã run sợ và muốn bỏ cuộc. Chúng tôi đã bị thua trận thứ nhất do thiếu kinh nghiệm. Chúng tôi khuyên Bruce là hiệp một đã qua rồi, anh trở nên tự tin hơn và đã thắng trận đó. Sau này trong những là thư gửi từ My về Bruce kể là Vĩnh Xuân giúp cho anh rất nhiều và anh vẫn còn luyện tập. Tôi cho là đây là trận đấu đánh dấu một bước ngoặt trong cuộc đời anh.

Mối bất hòa với Diệp Vấn

Năm 1964 Bruce quay về Hông Công vì cha mất. Khi anh đến thăm sư phụ Diệp Vấn và đề nghị quay phim ông đánh mộc nhân thung. Diệp Vấn từ chối, dù Bruce là một đệ tử yêu thích của ông, anh chưa phải là một đại đệ tử. Nếu ông cho phép anh quay phim, thì ông cũng phải cho những người khác làm thế. Trong lần thăm quê lần sau, Bruce có biểu diễn võ thuật trên truyền hình và chỉ nói đó là “kung fu” . Đối với tôi, đây là dấu hiệu đầu tiên cho thấy cách nhìn khác về Vĩnh Xuân của Bruce.

Những câu chuyện này cho thấy phương pháp truyền thụ của Diệp Vấn. Môn võ chỉ là các chất liệu thô, và một hệ thống các phương thức phối hợp để ứng dụng các chất liệu đó. Các bài tiểu niệm đầu, tầm kiều, tiêu chỉ là một tập hợp các chất liệu và ứng dụng của chúng. Phương thức sử dụng cụ thể phụ thuộc vào từng cá nhân và hoàn cảnh.

Công thức của Vĩnh Xuân

Diệp Vấn cố gắng truyền thụ để mỗi đệ tử phát triển được hệ thống của riêng mình. Hãy xem kĩ thuật Vĩnh Xuân là các chất liệu nấu ăn như trứng, nước, thịt, cá... Lý thuyết sẽ giúp bạn chế biến các thức này để nấu ra món ăn. Trình độ của bạn thể hiện khi gặp một đấu thủ (khách), bạn phải nấu một món ăn (trận đấu). Bạn sẽ phải chọn các chất liệu cần thiết (các kĩ thuật), bạn nấu và phục vụ (thời điểm, kinh nghiệm...). Nếu bạn nấu một món ăn ngon trong thời gian ngắn, bạn đã biết cách nấu ăn đối với loại khách này, nhưng món ăn đó chưa chắc đã phù hợp với vị khách tiếp theo. Điều này tùy thuộc rất nhiều vào kinh nghiệm của bạn. Lại nữa, với cùng một chất liệu, với các cách nấu khác nhau, các lọai khách khác nhau, các món ăn sẽ rất khác biệt dù được gọi bằng cùng một tên. Cách ứng dụng của mỗi người một khác vì tố chất và cách nhận thức khác nhau.

Sự rạn nứt trong quan hệ giữa Bruce và Diệp Vấn kéo daì đến năm 1971 khi Bruce quay lại thăm thầy, họ lại hòa thuận với nhau. Năm 1972 Diệp Vấn mất, mọi người đều băn khoăn không biết Bruce, lúc này đã là một ngôi sao màn bạc, có đến tham dự tang lễ hay không. Tuy nhiên sự kính trọng và lòng trung thành của Bruce không bao giờ thay đổi. Anh đến viếng thầy để tỏ lòng kính trọng. Sáu tháng sau Bruce cũng ra đi.

Cập nhật ( 05/11/2007 )